Avrupa Erişilebilirlik Yasası: Teknoloji İletişimi Rehberi

Erişilebilirlik iddiası ne zaman yayıma hazırdır?

Bir erişilebilirlik iddiası, söylediği şeyi güncel test ve belgelerle gösterdiğinizde yayıma hazırdır. Ürün sürümü, testin sınırı ve bilinen açık sorunlar aynı kayıtta bulunmalıdır. Basın metni bu kaydın ötesinde bir söz vermemelidir.

Erişilebilirlik, engelli kişilerin bir ürün veya hizmeti kullanmasının önündeki engelleri kaldırmayı amaçlar. Bir kişinin formu klavyeyle doldurması, videoyu altyazıyla izlemesi veya ekrandaki metni sesli dinlemesi buna örnektir. Güzel bir tasarım, bu işlerin gerçekten yapılabildiğini tek başına göstermez.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası, Avrupa Birliği'nin 2019/882 sayılı direktifinin yaygın adıdır. Direktif, üye ülkelerin kendi hukukuna aktardığı bir AB düzenlemesidir. Belirli ürün ve hizmetler için ortak şartlar getirir; her web sitesi için aynı kapsamı varsaymak doğru değildir.

Bu yazı bir hukuk görüşü ya da uygunluk belgesi değildir. İletişim ekibinin ürün, test, destek ve hukuk ekipleriyle birlikte kullanacağı bir yayın kontrolü önerir. Hukuki kapsamı o ülkede çalışan hukuk ekibiyle ayrıca teyit etmek gerekir.

Önce hangi ürün ve pazardan söz ettiğinizi nasıl netleştirirsiniz?

Önce ürünün adını, sürümünü, satış ülkesini ve duyuruda yer alan hizmeti tek sayfada yazın. Böylece ekipler aynı şey hakkında konuşur. “Avrupa lansmanı” gibi geniş bir başlık, hangi kuralların ve testlerin geçerli olduğunu tek başına anlatmaz.

AB'nin ürün ve hizmetlere ilişkin erişilebilirlik rehberi, düzenlemenin 28 Haziran 2025'ten itibaren uygulandığını belirtir. Kapsamdaki örnekler arasında akıllı telefonlar, ödeme terminalleri ve e-ticaret hizmetleri vardır. Bazı istisnalar da bulunur. Bunları basın ekibinin tek başına yorumlaması yerine hukuk incelemesine bağlayın.

Örneğin Ankara'daki bir yazılım ekibi, Almanya'daki mağazalar için satış sistemi geliştirmiş olsun. İstanbul'daki ajans basın kitini hazırlarken, Almanya'daki ortak kurulum ve desteği üstlenebilir. Bu kurgusal örnekte tek marka adı altında farklı işler yürür. Ürün ve hizmeti kimin sunduğunu yazmadan geniş bir uygunluk sözü vermeyin.

Aşağıdaki kısa listeyi lansman dosyasının başına koyun. Boş bir satır, metni yazarken tahminle doldurulacak bir alan değil, ilgili ekibe sorulacak açık bir sorudur. Yanıtın yanında belgeyi ve sorumlu kişinin adını da tutun.

• Ürün: Hangi cihaz, yazılım sürümü veya hizmet duyuruluyor?
• Pazar: Hangi AB ülkesinde, hangi dilde ve hangi tarihte sunuluyor?
• Rol: Üretici, ithalatçı, dağıtıcı ve hizmet sağlayıcı kim?
• Sınır: Eski sürümler, ortak ürünleri veya bazı işlemler kapsam dışında mı?
• Onay: Hukuk ve ürün ekipleri bu kapsamı hangi kayıtla doğruladı?

Türkiye'deki satış ekibi ile yurt dışındaki dağıtıcıya aynı onaylı bilgi notunu verin. Ancak her ülke için aynı destek sözü vermeyin. Türkçe çağrı hattı, Almanca yardım isteyen bir kişi için her zaman işe yarayan bir yol değildir.

Ülke farkını yalnız çeviri işi olarak görmeyin. Destek saatini, satış kanalını ve sorunu kimin çözeceğini de kontrol edin. Bu kayıt, hangi cümleyi hangi pazarda kullanabileceğinizi belirleyen pratik bir temel kaynak olur.

Bir basın cümlesi hangi kanıta dayanmalı?

Her iddia, adı belli bir işleme ve o işlemin test sonucuna dayanmalıdır. “Herkes için sorunsuz” gibi bir cümle, çoğu test dosyasının gösterebileceğinden daha geniştir. Bunun yerine neyin, nasıl ve hangi sürümde çalıştığını anlatın.

Ekran okuyucu, ekrandaki içeriği ses veya Braille yoluyla aktaran bir yardımcı araçtır. “Ekran okuyucuyla çalışıyor” demek için yalnız ana sayfayı açmak yetmez. Test dosyasında hangi araçla hangi işlemin test edildiği açıkça yer almalıdır.

Kurgusal bir örnekte ekip, belirli cihazlarda hesap açma ve ödeme adımlarını denemiş olabilir. Parola sıfırlama adımı henüz test edilmediyse bunu kapsam dışında yazın. Bu durum tek başına kusur olduğunu kanıtlamaz. Fakat tüm işlem akışının doğrulandığını söylemeye de izin vermez.

Basın dosyasında bir iddia tablosu tutmak bu ayrımı daha kolay kılar. Her satıra basına gidecek sözü, dayandığı raporu, test tarihini ve açık kalan sorunu ekleyin. Ekip yeni sürüm çıkardığında, eski raporun hâlâ geçerli olup olmadığını yeniden kontrol etsin.

W3C'nin web erişilebilirliği test rehberi, tek bir yazılım aracının tam karar veremeyeceğini açıklar. Konuyu bilen insanların incelemesi de gerekir. Bu yüzden bir tarama puanını, bütün kullanıcıların tüm işleri rahatça yapabildiğinin kanıtı gibi sunmayın.

WCAG, Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu'nun kısa adıdır. Web içeriğini sınamak için ölçütler sunar. WCAG 2.2 standardı ile ilgili bir raporun sürümünü, düzeyini ve kapsadığı sayfaları belirtin. Bunu ürünün tüm hukuki şartları karşıladığı anlamına gelecek biçimde genişletmeyin.

Test raporunu okurken şu basit prova işe yarar: Bir kişi rapordaki işi baştan sona tekrar etsin. Diğer kişi yalnız not tutsun; ona yol göstermesin. Kişi bir adımda durursa, nerede ve neden durduğunu kayda alın.

Bu prova uzman testinin yerine geçmez. Ama “sorun yok” denilen bir dosyanın ne kadar açık olduğunu ekibe gösterir. Sonuç farklıysa eski iddiayı kullanmak yerine test sahibine dönün. Yeni bir veri varsa basın cümlesini de o veriye göre tekrar kurun.

Bir belgenin adında “sertifika” yazması da tek başına yeterli değildir. Belgeyi kimin verdiğini, neyi incelediğini ve hangi sürümü kapsadığını sorun. Eksik yanıt varsa metindeki iddiayı daraltın ya da yanıt gelene kadar o cümleyi bekletin.

Basın kiti ve sözcü nasıl aynı sınırda kalır?

Basın kiti ve sözcü, aynı onaylı iddia kaydını kullanmalıdır. Video, web sayfası ve röportaj yanıtı aynı ürünü farklı sözlerle anlatabilir. Ancak bir formatta verilen söz, diğerinde kanıtın sınırını aşmamalıdır.

Bir ürün demosunda yalnız en iyi çalışan bölümü göstermek kolaydır. Editöre bunun tüm ürünü temsil ettiğini düşündürecek bir anlatımdan kaçının. Demo farklı bir test sürümüyle yapılmışsa, bu farkı gösterimin başında açıkça söyleyin.

Basın kitindeki ana metni okunabilir bir web sayfasında da sunun. Bir görseldeki önemli bilgiyi yalnız renk veya şekille anlatmayın. Video için altyazıyı ve gerekiyorsa görsel bilginin sesli açıklamasını planlayın. Metin dökümünün varlığı, her video için tüm ihtiyaçları tek başına karşılamaz.

Bu işler tasarım dosyası bittiğinde değil, içerik planı yapılırken başlar. FL PR & Communications'ın yaratıcı tasarım ve içerik hizmeti, video, ses ve farklı kanal formatlarını birlikte ele alır. Bu hizmet kapsamı, bir erişim testi için belge sayılmaz. Buradaki pratik ders, format kontrolünü metin onayına eklemektir.

Sözcüye “Tam uyumlu musunuz?” sorusunu prova sırasında yöneltin. Yanıt, önce doğrulanmış kapsamı söylemeli, ardından gerekli sınırı açıklamalıdır. Bilinmeyen bir teknik ayrıntı için tahmin yürütmek yerine yanıtı kimin ve ne zaman vereceği açık olmalıdır.

Medya ilişkileri ve sözcü hazırlığı bu nedenle yalnız güçlü bir cümle kurma işi değildir. Zor sorular için ürünü bilen kişiyi görüşmeye dahil etmek de gerekir. Basın ekibi hangi yanıtın kayıtlı kanıta dayandığını görüşme öncesinde kontrol etmelidir.

Kanıtın sınırını gösteren bir FL örneği: Liv Hospital vaka çalışması, bilimsel konuların farklı pazarlara nasıl anlatıldığını ajansın kendi kaydıyla açıklar. KABAR'daki özgün hasta-vakası haberi ise hekim görüşlerini ve FL'nin medya iletişim bilgisini içerir. Bu, canlı bir yayın kaydıdır; ödeme koşullarını, toplam erişimi veya EAA uygunluğunu kanıtlamaz.

Bu örnekten alınacak ders, farklı kanıt türlerini aynı şey saymamaktır. Basında yer almak bir test raporunun yerine geçmez. Aynı şekilde ürün testi de gazetecinin haberi kullanacağına dair bir garanti vermez.

Yayın öncesinde hangi yedi kontrol tamamlanmalı?

Yayın öncesinde kapsam, kanıt, format, dil, sözcü, destek ve düzeltme planı birlikte kontrol edilmelidir. Aşağıdaki yedi adım önerilen bir ekip iş akışıdır. Bunlar yasada adı geçen yedi zorunlu kontrol olarak okunmamalıdır.

1. Kapsamı sabitleyin. Ürün, sürüm ve hedef ülke aynı dosyada yer alsın. Son dakika değişikliklerini ürün sorumlusu işaretlesin.
2. İddiaları eşleştirin. Her güçlü cümlenin yanında onu destekleyen güncel belge bulunsun. Kanıtı olmayan cümle yayıma gitmesin.
3. Formatları deneyin. Basın sayfası, indirilen dosya ve video ayrı ayrı incelensin. Yalnız tasarım ön izlemesine güvenmeyin.
4. Her dili okuyun. Türkçe ve İngilizce metni ayrı editör gözüyle kontrol edin. Çeviri, test kapsamını sessizce genişletmesin.
5. Sözcüyü hazırlayın. Bilinen açık sorunları ve henüz yanıtlanmamış soruları prova edin. Zor bir soruya kimin destek vereceği belli olsun.
6. Destek yolunu sınayın. Dışarıdan bir kişi gibi yardım isteği gönderin. Kaydın doğru ekibe ulaştığını teyit edin.
7. Düzeltme sahibini yazın. Web, basın kiti, sosyal hesap ve dağıtıcı kopyasını kimin yenileyeceği belli olsun. Geçerli sürümü tek yerde tutun.

Bir ajansla çalışıyorsanız, teklif dosyasında bu işlerin kime ait olduğunu sorun. “Erişilebilir lansman paketi” tek başına yeterli bir hizmet tanımı değildir. Test kapsamı, teslim biçimi, düzeltme turu ve rapor sorumlusu açıkça yazılmalıdır.

Ekibin son toplantısında yalnız “hazır mı?” diye sormayın. Her sorumlu kendi kontrolünün sonucunu göstersin. Bir alanda bilgi eksikse, bütün ürünü başarısız ilan etmek yerine hangi yayın cümlesinin beklemesi gerektiğini belirleyin.

Örneğin destek hattı yalnız Türkçe çalışıyorsa, İngilizce duyuruda çok dilli destek sözü vermeyin. Ürün ekibi yeni dilin ne zaman açılacağını bilmiyorsa tarih uydurmayın. Mevcut hizmeti doğru anlatmak, belirsiz bir vaatten daha yararlıdır.

Yayından sonra bir sorun bulunursa ne yapılmalı?

Önce kullanıcının yapamadığı işi belirleyin, sonra yanlış iddiayı ve ilgili kanalları düzeltin. Her sorun bütün lansmanın geri çekilmesini gerektirmez. Ürün güvenliği, hukuki yükümlülük ve kullanıcıya etkisi birlikte incelenmelidir.

Bir ödeme düğmesinin adı sesli okunmuyorsa, sorun yalnız “küçük bir etiket hatası” değildir. Bazı kişiler satın alma adımını bitiremiyor olabilir. Geçici çözüm varsa bunu açıkça anlatın; alternatif yolun işe yaradığını da test edin.

Düzeltme notuna etkilenen sürümü, bilinen sorunu ve yardım yolunu yazın. Çözüm tarihi henüz net değilse kesin söz vermeyin. Bunun yerine bir sonraki durum bilgisinin ne zaman paylaşılacağını belirtin.

Eski basın kitini alan gazeteciye ve dağıtıcıya yeni sürümü iletin. Dosyayı sessizce değiştirmek, eski cümlenin kullanımını durdurmaz. Hangi metnin değiştiğini kısa bir notla açıklayın ve eski kopyanın yerine doğru bağlantıyı verin.

Sonucu yalnız haber sayısıyla ölçmeyin. Kanıtsız kaç iddiayı durdurduğunuzu, hangi işlemlerde sorun çıktığını ve düzeltmenin kaç kanala ulaştığını kaydedin. Yanıt süresi ile kalıcı çözüm süresini ayrı tutun.

İlgili ekiplerle bu kaydı düzenli olarak gözden geçirin. Tekrarlanan bir hata varsa yalnız cümleyi değil, onay sürecini de düzeltin. Farklı iletişim kararları için FL PR uzman görüşleri arşivindeki rehberlerden yararlanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

En güvenli yayın kararı, sözü kanıtın sınırında tutmak ve açık kalan noktaları görünür kılmaktır. Aşağıdaki yanıtlar, yukarıdaki iş akışının en sık karıştırılan dört noktasını özetler.